Mùa Đốt Rác Đã Đến

Bài viết của Paul Olivier. TS Paul sống ở Đà Lạt. Bài viết tiếng Anh tại đây với hình ảnh. (This is a Vietnamese version of ‘Tis the Season to Burn Trash.)

Mùa khô đang đến mau chóng, và như chúng ta đã biết, đã đến lúc người Việt Nam bắt đầu thiêu huỷ rác.

Photo by Paul Olivier

Cách đây không lâu (12/12/2020), vào một ngày nắng đẹp trời, tôi chạy xe từ Đà Lạt về Tân Hà. Tôi đã thấy hơn một trăm địa điểm nơi mọi người đang đốt rác. Trong một chuyến du lịch Đắk Nông vào mùa khô năm ngoái, tôi thấy khói mù mịt khắp nơi, từ đỉnh núi này đến đỉnh núi khác, xa nhất trong khả năng tôi có thể phóng tầm mắt mình. Thật khó để tưởng tượng ra được một cách nào khác tốt hơn để đầu độc và giết người so với việc này.

Khi đốt rác, con người sẽ bị bao phủ trong một đám mây độc hại được tạo nên từ các chất độc chết người như dioxin, hydrocacbon thơm đa vòng, lưu huỳnh đioxit, nitơ oxit, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, cacbon monoxit, hexachlorobenzene, styren, chất hạt, cacbon đen (black carbon), muội than, cộng với nhiều các hóa chất và hợp chất chết người khác. Các nhà khoa học gặp khó khắn trong việc xác định chất nào có khả năng gây chết người cao hơn, các chất dạng hạt hay chất dioxin.

Một số người cho rằng các chất dạng hạt là dạng ô nhiễm không khí nguy hiểm nhất. “Ô nhiễm dạng hạt là dạng ô nhiễm không khí nguy hiểm nhất do khả năng xâm nhập sâu vào phổi và các dòng lưu thông máu không được lọc, gây đột biến DNA vĩnh viễn, đau tim và tử vong sớm. Năm 2013, một nghiên cứu liên quan đến 312.944 người ở 9 quốc gia tại châu Âu cho thấy không có mức độ an toàn của các hạt và cứ mỗi 10 μg / m3 PM10 tăng lên, tỷ lệ ung thư phổi tăng 22%. PM2.5 nhỏ hơn đặc biệt gây chết người, với mức tăng 36% ung thư phổi trên 10 μg / m3 vì nó có thể xâm nhập sâu hơn vào phổi ” (Hạt – Particulates).

Một số khác cho rằng dioxin là dạng ô nhiễm không khí nguy hiểm nhất. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, “một lượng dioxin có kích thước bằng một hạt gạo nhỏ, nếu được phân phối đều và trực tiếp cho người dân, tương đương với liều lượng ‘cho phép’ hàng năm đối với một triệu người” (“Loại bỏ Dioxin” – Eliminating Dioxin). Theo như EPA (Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ), dioxin gây chết người đến mức mục tiêu mức ô nhiễm tối đa trong nước uống chỉ bằng 0 – hoặc chính xác hơn là 0,00000003 mg / L (“Quy định về nước uống của EPA đối với dioxin là gì?” – What are the EPA’s drinking water regulations for dioxin?). “Dioxin độc hơn 60 nghìn lần xyanua ”(“Dioxin trở thành chất độc nhân tạo nguy hiểm nhất” – Dioxin becomes most dangerous man-made poison).

Dioxin có thể di chuyển một quãng đường dài trong không khí. Khi chúng sinh sống trên thực vật và khi những thực vật này bị gia cầm và động vật thuần hóa ăn, “những chất dioxin này tích tụ trong mỡ của bò sữa, thịt bò, thịt gia cầm và lợn, khiến con người khó tránh khỏi việc tiêu thụ những hóa chất độc hại này” (“Sức khỏe con người” –  Human Health). Khi dioxin vào sông suối, cá có chất béo cao trở nên không an toàn để ăn. Khi người mẹ ăn thực phẩm có chứa dioxin, “dioxin sẽ đi qua nhau thai, dẫn đến việc đứa trẻ được sinh ra bị nhiễm độc. Dioxin được lưu trữ trong mô vú và có thể được tìm thấy với hàm lượng cực cao trong sữa của các bà mẹ ”(Nếu cho rằng việc cho con bú sữa mẹ là bình thường, thì hãy làm sạch môi trường!” – If breastfeeding is normal, let’s clean up the environment!).

“Phần lớn ô nhiễm không khí trên thế giới có thể được đổ lỗi cho việc đốt rác” và “41% khối lượng rác hàng năm trị giá 2 tỷ tấn trên toàn cầu của chúng ta bốc lên trong biển lửa” (“Nghiên cứu chỉ ra Đốt rác có thể bị cho là nguyên nhân của phần lớn Ô nhiễm Không khí của Thế giới” – Burning Trash Can Be Blamed for Much of World’s Air Pollution, Study Says) . “Theo nghiên cứu này, 29% vật chất hạt toàn cầu được gọi là PM 2.5 đến từ các vụ cháy như vậy, cũng như 10% lượng khí thải thủy ngân độc hại”. Khoảng 64% hydrocacbon thơm đa vòng sinh ra từ quá trình đốt rác. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng “việc đốt rác toàn cầu thải ra khoảng 5% lượng khí thải carbon dioxide do con người tạo ra trên thế giới, một loại khí nhà kính mạnh”. Đốt rác là một cách tuyệt vời để phá hủy một hành tinh. Xem “Phát thải toàn cầu của Khí Vết, Vật Chất Dạng Hạt và các chất ô nhiễm không khí nguy hiểm do đốt rác thải sinh hoạt” – Global Emissions of Trace Gases, Particulate Matter, and Hazardous Air Pollutants from Open Burning of Domestic Waste) và “Tại sao cắt giảm phát thải bồ hóng là ‘giải pháp nhanh nhất’ để làm chậm băng tan ở Bắc Cực” – Why cutting soot emissions is ‘fastest solution’ to slowing Arctic ice melt.

Tro còn sót lại từ việc đốt các thùng rác chứa các kim loại nặng như thủy ngân, cadimi, chì, crom và asen. Nước mưa cuốn trôi tro và hóa chất độc hại xuống ao hồ, sông suối. (Có lẽ điều này giải thích tại sao hồ Xuân Hương ở Đà Lạt bị ô nhiễm kim loại nặng đến vậy.) Đất bị ô nhiễm nặng với tro, và các chất độc xâm nhập vào mạch nước ngầm. Nước uống và nước tưới bị ô nhiễm

Tôi thường thấy các hộ gia đình ở Việt Nam đốt rác trong các hố đào dưới đất, và cách đó không xa là giếng cạn cung cấp nước sinh hoạt. Tôi vẫn thường thấy những hộ bón phân cho vườn rau bằng tro do đốt rác. Cách đây vài tháng, một đồng chí công an ở phường 8, thành phố Đà Lạt, giải thích rằng anh ta dùng tro từ lò đốt trong khuôn viên công an để bón cho cây cảnh và cây bụi.

Đúng vậy, cảnh sát đốt rác. Các giáo sư ở Đại học Đà Lạt đốt rác. Công nhân xây dựng hiển nhiên cũng đốt rác. Nông dân đốt rác và phế thải nông nghiệp. Những người thu gom rác thải đôi khi đốt rác trong những chiếc xe đẩy rác màu xanh lá cây. Một thời gian trước, những người quản lý bãi rác Đà Lạt đã đốt bãi rác và khói mù mịt bao trùm toàn thành phố. Những người sống trong các khu nhà ở sang trọng ở Đà Lạt thường xuyên đốt rác. Nhiều lần tôi đã thấy người ta đốt đồ đạc, nệm và cả tivi trên Phù Đổng Thiên Vương ở Đà Lạt. Tôi đã nhiều lần dập lửa ở ba ngôi chùa ở Đà Lạt. Có lần tôi đếm được 8 điểm cháy ở khu liên hợp khí tượng ở Đà Lạt nằm ngay cạnh văn phòng chủ tịch thành phố. Trong bức ảnh này, bạn thấy phần còn lại của rác thải được đốt cách tòa nhà văn phòng của chủ tịch Đà Lạt, ông Tôn Thiện San trong vòng 25 mét. Việt Nam đang tham gia vào một cuộc tập trận để tự hủy hoại mình.

Danh sách các vấn đề sức khỏe liên quan đến việc đốt rác thật đáng kinh ngạc: các vấn đề về sinh sản, tổn thương thai nhi, các vấn đề về phát triển, ức chế hệ thống miễn dịch và nội tiết tố, hen suyễn, viêm phế quản, tiểu đường, rối loạn nhịp tim, huyết áp cao, đau tim, tổn thương gan, tổn thương thận, tổn thương não, bệnh ngoài da và tất nhiên, nhiều loại ung thư khác nhau (“Sức khỏe con người” – Human Health). Để biết thêm về các mối nguy hiểm đối với môi trường và sức khỏe con người liên quan đến dioxin, hãy xem “Tổng quan về ảnh hưởng của Dioxin và các hợp chất giống Dioxin đối với động vật có xương sống, theo như Tài liệu trong Dịch tễ học Sinh thái và Con người” – An Overview of the Effects of Dioxins and Dioxin-like Compounds on Vertebrates, as Documented in Human and Ecological Epidemiology.

Luật Việt Nam cấm đốt và đổ rác (167-2013). Luật quy định nếu người nào đốt rác sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đến 2.000.000 đồng. Tôi có trong hồ sơ hơn 1.500 hình ảnh người dân đốt rác ở Đà Lạt. Hầu hết những hình này được chụp ở Phường 8. Hình bên trái được chụp cách nhà tôi 15 mét.

Trong những năm qua, tôi đã dập tắt hơn một nghìn đám cháy trong khu phố gần tôi. Mỗi lần có người đốt rác, tôi đều chụp lại và đưa cho công an phường, phường xem. Chưa bao giờ họ đưa ra một khoản tiền phạt nào cho những vi phạm này! Hình bên phải được tôi chụp cách nhà tôi 10 mét.

Khi chính phủ thực thi luật về việc đội mũ bảo hiểm và khi chính phủ áp dụng biện pháp ngăn chặn virus, mọi người ngay lập tức tuân thủ. Tại sao chính phủ không thể ban hành luật cấm sản xuất và nhập khẩu nhựa sử dụng một lần? Việc thực thi luật như vậy với mức phạt nặng sẽ làm giảm đáng kể số lượng chất thải có thể được đốt.

Dễ hiểu tại sao tiền phạt không được ban hành. Nhiều người trong số những người được giao trách nhiệm thực thi pháp luật liên tục vi phạm pháp luật. Chẳng hạn như công an phường 8 đang vận hành một lò đốt nơi họ đốt rác mỗi ngày. Một cảnh sát ở đó từng giải thích với tôi rằng hố đốt của họ chỉ dùng để đốt các giấy tờ mật. Anh ấy đã nói dối. Khi tôi kiểm tra hố đốt của họ, tôi thấy chai nước, lon nhôm, các lá bài, báo, tạp chí và các vật dụng khác như trong hình này.

Ngoài ra, mỗi khi tôi đến công an phường 8, tôi thấy rác và tàn thuốc vứt khắp nơi trong khuôn viên, như trong hình này. Theo quy định của pháp luật được trích dẫn ở trên, phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi xả rác và từ 60.000 đến 100.000 đồng đối với hành vi vứt tàn thuốc xuống đất.

Cách đây vài tuần, tôi đến trụ sở phường 8 ở Đà Lạt và nhờ ông Hiếu, một cán bộ ở đó, đi cùng tôi để yêu cầu công an phường 8 đóng cửa lò đốt của họ. Thật ngạc nhiên, ông đã đến cùng tôi để nói chuyện với công an phường. Ông Hiếu hứa sẽ trao đổi thêm vấn đề này với chủ tịch thành phố, trong vòng một tuần nữa sẽ đóng cửa hố đốt rác của công an.

Khoảng hai tuần sau, tôi lại đến thăm ông Hiếu và hỏi xem công an đã tháo dỡ hố thiêu của họ chưa. Ông đã cười với tôi và nói họ đã làm như vậy. Nhưng khi tôi đến đồn cảnh sát để xác minh, hai cảnh sát lao ra và hành hung tôi khi tôi đến gần hố đốt của họ. Ông Hiếu đã nói dối.

Trong việc đốt rác, xả rác và vứt tàn thuốc xuống đất, công an phường 8 đang phạm luật. Tôi thực sự nghi ngờ rằng cảnh sát ở các đồn cảnh sát khác ở Đà Lạt cũng đang hành xử theo cách tương tự. Các cơ sở của tất cả các đồn cảnh sát ở Đà Lạt nên được kiểm tra theo định kỳ. Nếu luật pháp đang bị vi phạm, những cảnh sát vô ý thức và vô trách nhiệm trong việc đốt rác và xả rác nên bị khiển trách và sa thải. Chỉ khi đó, có lẽ, luật 167-2013 sẽ được thực thi tại Đà Lạt.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s